Không phải vì thầy cô làm nhanh hơn.
Mà vì những việc ấy đã được đóng gói xong từ trước — làm một lần, dùng được nhiều năm.
Nếu thầy cô gật đầu từ hai dòng trở lên — vấn đề không nằm ở tốc độ đánh máy của thầy cô. Nó nằm ở chỗ chưa có ai đóng gói giúp thầy cô những việc ấy.
Và điều làm tôi tiếc nhất không phải là con số đó.
Là sang năm, con số ấy lặp lại y nguyên.
Được vài hôm đầu. Rồi thầy cô phát hiện file ấy viết bằng giọng của người khác — đọc lên không giống mình, tổ chuyên môn nhận ra ngay, học trò cũng thấy lạ. Cuối cùng thầy cô sửa nhiều đến mức thà gõ lại từ đầu.
Nó giải quyết một năm. Sang năm chương trình đổi, sách đổi, lớp đổi — bộ giáo án ấy thành giấy lộn. Thầy cô lại đi mua bộ khác. Đó không phải tài sản, đó là đồ tiêu hao.
Đây là chỗ tôi thấy nhiều thầy cô mắc nhất. Máy trả lời hay — nhưng lần sau hỏi lại thì ra kết quả khác, vì thầy cô không hỏi giống lần trước. Không có gì được giữ lại. Mỗi lần dùng là mỗi lần làm lại từ đầu. Chưa kể có hôm nó bịa ra số liệu rất tự tin, và người ký tên phía dưới là thầy cô.
Cả ba cách đều thiếu đúng một thứ:
một cái khuôn của riêng thầy cô, viết một lần, dùng lại được mãi.
Một thầy giáo dạy Văn nói với tôi câu này, và tôi nhớ mãi:
“Hai mươi năm đứng lớp, tôi viết chắc phải mười nghìn cái nhận xét. Vậy mà tối qua ngồi trước bốn mươi cái nhận xét mới, tôi vẫn phải nghĩ từ đầu. Hai mươi năm ấy nó đi đâu mất rồi?”
Nó không đi đâu cả. Nó nằm rải rác trong hàng trăm file cũ trong máy thầy — chưa bao giờ được gom lại thành một cái khuôn.
Đóng gói là làm đúng bốn việc, theo đúng thứ tự:
Bốn việc này thầy cô đã đọc trong cuốn “Chủ Nhật Không Soạn Bài” tôi tặng.
Cuốn sách chỉ cho thầy cô biết đường.
Sáu tuần dưới đây là tôi đi cùng thầy cô hết con đường ấy.
Sáu tuần đóng gói việc dạy — làm một lần, dùng được nhiều năm
Mỗi tuần đóng gói xong một nhóm việc thầy cô vẫn phải làm đi làm lại. Hết sáu tuần, thầy cô có một cái kho của riêng mình — và năm học sau mở ra là dùng.
Không có tuần nào chỉ ngồi nghe. Tuần nào cũng kết thúc bằng một sản phẩm dùng được ngay tuần sau ở trường.
Chúng ta ngồi liệt kê ra giấy toàn bộ đầu việc lặp lại trong một năm học của thầy cô, rồi chia làm ba loại: việc đóng gói được trọn vẹn, việc đóng gói được một nửa, và việc tuyệt đối không được giao cho máy (dạy trên lớp, trò chuyện với học sinh, coi thi). Sau đó chọn một việc đang làm thầy cô khổ nhất để bắt tay vào.
Bốn mươi cái nhận xét, không cái nào giống cái nào, viết đúng giọng thầy cô, trong khoảng hai mươi phút. Tôi làm cùng thầy cô ngay trên màn hình, từ đầu đến cuối. Và quan trọng không kém: cách làm việc này mà không đưa một cái tên học sinh nào, một con điểm nào lên máy.
Đây là việc ăn nhiều thời gian nhất — hơn một trăm giờ mỗi năm. Chúng ta tách cái khung (mục tiêu, chuỗi hoạt động, thời lượng, cách đánh giá) ra khỏi cái ruột (nội dung từng bài). Khung dựng một lần, dùng nhiều năm. Sang năm đổi sách, thầy cô chỉ thay ruột.
Từ ma trận đề ra bộ câu hỏi phân hoá đúng mức độ, kèm đáp án và hướng dẫn chấm. Kèm theo là phần tôi coi trọng nhất trong cả khoá: ba phép thử để bắt máy nói dối — vì máy sai mà nói rất tự tin, và người chịu trách nhiệm là thầy cô.
Nhóm việc không ai dạy, không ai ghi công, nhưng ăn mất mấy chục giờ mỗi năm. Báo cáo tháng, biên bản họp, kế hoạch chuyên môn, sáng kiến kinh nghiệm — và cả những tin nhắn khó gửi cho phụ huynh mà thầy cô phải viết đi viết lại năm lần mới dám bấm gửi.
Năm tuần trước là làm ra đồ. Tuần này là cất đồ cho đúng — đặt tên, sắp xếp, ghi chú lại vì sao mình làm thế, để tháng Tám sang năm mở ra là hiểu ngay, không phải nhớ lại. Và cách bàn giao lại cho đồng nghiệp trẻ, nếu thầy cô muốn.
12 khuôn cho những việc luôn đến vào phút chót: thư mời họp phụ huynh, biên bản đột xuất, kế hoạch tháng, báo cáo sơ kết, bài phát biểu 3 phút. Có việc gấp thì mở ra dùng, không phải học.
Năm luật không được phá khi dùng máy trong môi trường học đường — thông tin học sinh, điểm số, hình ảnh, chuyện gia đình các em. Đây là buổi tôi nghĩ mọi thầy cô đều nên xem, kể cả người không định dùng máy bao giờ.
Bảng tự soi 7 phút: nếu ngày mai thầy cô rời bục giảng, còn lại gì cho người đi sau? Đây là bước đầu tiên của chương trình Não Di Sản — dành cho thầy cô muốn đi xa hơn chuyện tiết kiệm thời gian.
Khoá xong không phải là hết. Thêm 30 ngày thầy cô vẫn hỏi được trong nhóm Zalo, vì lúc áp dụng thật vào trường mới là lúc phát sinh câu hỏi thật.
Tôi làm tư vấn giáo dục quốc tế. Tôi không đứng lớp phổ thông như thầy cô — và tôi sẽ không giả vờ rằng mình hiểu hết cái mệt của một ngày dạy đủ năm tiết.
Nhưng có một việc tôi làm tốt: gỡ những việc lặp đi lặp lại ra thành khuôn. Tôi đã làm việc đó nhiều năm cho các tổ chức. Rồi tôi ngồi nghe thầy cô kể về chín giờ tối và bốn mươi cái nhận xét, và tôi nhận ra: đây đúng là cái việc tôi biết làm.
Tôi dựng trithucnguoithay.com — nơi tôi để miễn phí mọi thứ tôi biết về chuyện lấy lại thời gian, công tác chủ nhiệm và hướng nghiệp, không thu email, không đổi chác. Cuốn “Chủ Nhật Không Soạn Bài” thầy cô đang giữ cũng từ đó ra.
Còn khoá học này là phần tôi không làm miễn phí được: sáu tuần ngồi cùng thầy cô, xem file thật của thầy cô, sửa từng chỗ. Việc đó tốn thời gian của tôi, nên nó có giá — và tôi nói thẳng như vậy.
| 6 buổi hướng dẫn quay sẵn + 6 buổi trực tuyến hỏi đáp | 3.900.000đ |
| Bộ 60+ khuôn lệnh tiếng Việt + file mẫu .docx | 1.200.000đ |
| Nhóm Zalo riêng + xem lại 24 tháng | 800.000đ |
| Quà 1 — Bộ Khuôn Việc Gấp | 490.000đ |
| Quà 2 — Buổi “Ranh giới an toàn” | 590.000đ |
| Quà 3 — Bản đồ Kho Tri Thức Cá Nhân | 390.000đ |
| Quà 4 — 30 ngày đồng hành sau khoá | 900.000đ |
| Tổng giá trị | 8.270.000đ |
Học phí niêm yết khi mở bán rộng rãi là 2.980.000đ.
Nhưng thầy cô đã bỏ ra một buổi tối ngồi cùng tôi. Nên với thầy cô:
Nếu khoá này giúp thầy cô tiết kiệm được một giờ mỗi tuần — chỉ một giờ thôi — thì trong một năm học nó trả lại cho thầy cô 35 giờ. Tính ra, mỗi giờ được trả về có giá 42.000đ.
Thầy cô cứ học hết Tuần 1 và Tuần 2, làm đủ bài của hai tuần đó.
Nếu sau đó thầy cô thấy khoá này không tiết kiệm cho mình nổi một giờ mỗi tuần, chỉ cần nhắn cho tôi một câu trong vòng 14 ngày. Tôi hoàn lại toàn bộ học phí, không hỏi lý do, không mời chào lại.
Và thầy cô giữ lại toàn bộ tài liệu của hai tuần đã học. Tôi không lấy lại thứ mình đã tặng.
Sáu buổi trực tuyến là hỏi đáp thật — thầy cô mở file của mình ra, tôi sửa trên màn hình. Quá 30 người thì việc đó không làm được nữa, nó biến thành buổi giảng một chiều. Nên mỗi lớp tôi chỉ nhận 30 thầy cô.
Thầy cô điền vào đây, trợ lý của tôi sẽ nhắn lại trong vòng vài giờ để xác nhận chỗ và hướng dẫn nốt phần còn lại.
Tôi đã nhận được thông tin của thầy cô. Trợ lý sẽ nhắn Zalo trong vòng vài giờ để xác nhận chỗ. Thầy cô để ý điện thoại giúp tôi nhé.